Að finna taktinn: Um hæglátt leikskólastarf

Útdráttur

Markmið rannsóknarinnar sem fjallað er um í þessari grein voru annars vegar að varpa ljósi á starfshætti sem gera börnum kleift að stunda nám og leik í takt við eigin forvitni og hins vegar að meta áhrif hæglætis á leik barna og fagvitund kennara. Þátttakendur í rannsókninni voru stjórnendur og deildarstjórar fjögurra leikskóla sem tóku þátt í þróunarverkefninu Stilla – hæglátt leikskólastarf sem unnið var í samstarfi leikskólanna og fræðimanna frá Háskóla Íslands, Háskólanum á Akureyri og Suðaustur-háskólanum í Noregi á árunum 2022–2025. Byggt var á aðferðum hönnunarmiðaðra rannsókna og gagna aflað með rýnihópaviðtölum og uppeldisfræðilegum skráningum. Niðurstöðurnar sýna að hæglæti felst ekki einungis í breyttum starfsháttum heldur faglegri og siðferðilegri afstöðu sem mótar samskipti, skipulag og menningu leikskólans. Birtingarmyndir hæglætis komu fram í fjórum meginstoðum: Að dvelja með börnum og rækta nærveru; að fara út af sporinu og sýna sveigjanleika gagnvart áhuga og líðan barnanna; að kafa djúpt og skapa skilyrði fyrir samfellu og merkingarbæru námi; og að horfa til lengri tíma. Kennarar lýstu aukinni ró, djúpstæðari tengslum við börn og betri skilyrðum fyrir flæði í leik og námi. Þeir töldu að börnin í leikskólunum sýndu aukna sjálfstjórn, félagsfærni og sköpun þegar þeim gafst lengri tími til könnunar og leiks. Niðurstöður rannsóknarinnar gefa til kynna að aukið hæglæti í leikskólastarfi geti verið raunhæf leið til að efla gæði, vellíðan og lýðræðislega þátttöku barna. Niðurstöðurnar kalla jafnframt á endurskoðun/hugsun á dagskipulagi leikskóla til að skapa rými fyrir „réttan takt“ (ít. tempo giusto) í leik, tengslum og samskiptum barna og fullorðinna.